بر اساس مطالعات زيست محيطي انجام شده، آْلودگي هواي شهر اراك عمدتاٌ به سه دسته عوامل تقسيم مي شود كه عبارتند از:

الف- آلودگي هاي ناشي از وجود كارخانجات در محدودة شهر اراك بويژه آلودگي هاي ناشي از عملكرد كارخانة آلومينيوم، پالايشگاه شازند،  پتروشيمي و نيروگاه توليد برق شازند و سایر صنایع آلاینده.

ب- آلودگي هاي ناشي از ترافيك شهري، راه آهن و مصرف سوختهاي فسيلي

ج- نقش شرايط آب و هوایی و موقعيت جغرافيائي شهر در افزایش و پایداری آلودگی ها

                              اقدامات کنترل و مهار آلودگي هاي هواي اراك 

شهر اراك يكي از آلوده ترين شهرهاي كشور و جزء 7 شهر آلودة كشور قلمداد گرديده و اين موضوع در مادة 104 قانون برنامة سوم و مادة 62 قانون برنامة چهارم تصريح گرديده است. بر اساس اين مواد قانوني دولت موظف است كه برنامه هاي كاهش آلودگي در اين شهرها را به مرحلة اجرا درآورد. متأسفانه به دليل طولاني شدن فرآيند تهيه و تصويب سند زيست محيطي كاهش آلودگي هواي اراك، در سالهاي گذشته شهر اراك از مزاياي اين مواد قانوني و بودجه هاي سالانه مربوط به آن بطور كامل و خاص بهره مند نگرديده است. از ابتداي شروع به كار مجلس هفتم، يكي از اولويتهاي اصلي برنامه ها، پيگيري تهيه و تدوين سند زيست محيطي كاهش آلودگي هواي اراك از تيرماه سال 1383 بود كه خوشبختانه اين موضوع مهم به انجام رسيد. در جلساتي كه با حضور معاون عمراني استانداري و مسئولين اداره كل حفاظت محيط زيست استان در سازمان مديريت و برنامه ريزي وقت با معاون برنامه ریزی رئيس جمهور و همچنين با جناب آقاي دكتر عارف معاون اول محترم رئيس جمهوري برگزار شد، در تأمين منابع و تصويب سند مربوط، تصريح و تأكيد گرديد.

در جلسه اي با معاون محترم رئيس جمهوري و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست دولت هشتم، مقرر گرديد كه 6  ايستگاه پايش آلودگي هوا در شش نقطة شهر نصب گردد و اداره كل محيط زيست استان موظف به پيگيري آن گرديد. همچنين مقرر گرديد كه 2 سري ماشين آلات مجهز و كامل معاينة فني خودرو براي بررسي و معاينة فني خودروها و كاهش آلودگي ناشي از آن در اراك مستقر گردد كه شهرداري اراك موظف به پيگيري آن گرديد.

نظر به اينكه در سالهاي 1383، 1384 و 1385،  سازمان حفاظت محيط زيست کشور در خصوص شناسائي صنايع آلوده كننده موضوع بند « ج » ماده 104 قانون برنامة سوم توسعة اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و بند « ه » ماده 3 قانون تجميع عوارض در اراك به درستي عمل ننموده و اين امر باعث بروز خسارتي در حدود 25 ميليارد تومان به شهرداري اراك و ساير شهرهاي ذيربط منطقه گرديده است، با همكاري دستگاههاي ذيربط،  پيگيريهاي وسيع براي دريافت عوارض مربوط صورت گرفت ولي به هر حال بخشهايي اصلاح و بخشهايي نيز به دليل اهمال سازمان مذكور محقق نگردید. البته مسئولين استاني در اين راستا به وظايف خود عمل نموده اند و اشكال كار از سازمان محيط زيست کشور بوده است.

در ارتباط با كاهش آلودگيهاي ناشي از كارخانة آلومينيم اراك، با پيگيريهاي مكرر در سال 1383 از طريق سازمان مركزي محيط زيست، استاندارد سطح آلاينده ها در طرح نوسازي و ساختار جديد آلومينيوم اراك بصورت سخت گيرانه در هيأت وزيران تعيين و ابلاغ گرديد.

طرح جديد 110 هزارتني آلومينيوم اراك كه خود به عنوان يك كارخانة جديد بدون آلودگي محسوب مي گردد، با ركود نسبي روبرو بود كه بالاخره با پيگيريهاي بسيار و بازديدهاي مكرر از كارخانه و به دنبال طرح سؤال از وزير محترم صنايع و معادن،  تسريع در اجراي فاز اول آن صورت پذيرفت و طبق زمانبندي ارائه شده از سوي وزارت صنايع و معادن، با لحاظ استاندارد پيش گفته، در ابتداي سال 1386 به بهره برداري رسيده و متعاقب آن حداقل تعداد 70 ديگ آلايندة خطوط فعلي از مدار توليد خارج گرديد. خوشبختانه با سفر دولت محترم به استان مركزي و درج احداث كارخانه به عنوان مصوبة دولت در صورتجلسة مربوط، مقرر گرديده  فازهاي 2 و 3 طرح جديد نيز تا پايان سال 1387 به مرحلة بهره برداري برسد و خط توليد آند نيز به محدودة 40 كيلومتري اراك انتقال يابد.

با توجه به شرايط هواي اراك و ملاحظات زيست محيطي، مقرر گرديد استقرار صنايع در اطراف شهر اراك با تدبير جديدي طراحي گردد و نهايتاٌ در جلسة دولت و همچنين سند زيست محيطي كاهش آلودگي هواي اراك، مقرر گرديد ايجاد صنايع جديد در محدودة 40 كيلومتري شهر اراك ممنوع  شود.

در كميسيون تلفيق بودجة سال 1385 كل كشور و با تلاشهاي به عمل آمده در كميسيون، اولاٌ در جزء 1-2 بند الف تبصرة 13 قانون بودجه، مطالعه و تكميل مترو در شهرهاي بزرگ در متن قانون گنجانده شد ( شايان ذكر است طبق قوانين قبلي، احداث خطوط مترو در شهرهاي زير يك ميليون نفر جمعيت ممنوع بود.) ثانياٌ با حمايتهاي به عمل آمده، سهمية خودروهاي عمومي شهرهاي آلوده از جمله اراك افزايش يافت به گونه اي كه افزایش اتوبوس، تاكسي و ون دو گانه سوز در دستور جدی دولت قرار گرفت.

پيگيري احداث حداقل 20 مورد جايگاه سوختگيري CNG  و مختلط، علاوه بر جايگاههاي قبلي براي ايجاد شرايط لازم در دوگانه سوز كردن خودروها.

يكي از عوامل كاهش آلودگي هوا در شهرها، ايجاد شرايط لازم براي سرعت بخشيدن به تردد خودروها مي باشد. از آنجائيكه در شهر اراك هنوز طرح جامع اول به طور كامل به مرحلة اجرا در نيامده است،  ضمن حمايت از شهرداري اراك در تسريع بازگشائي معابر شهري و ترميم خيابانها و معابر از نظر بهسازي و آسفالت بويژه در شهركهاي اطراف و حاشيه اي و بازگشائي معابر اصلي منتهي به كمربنديهاي شمال و جنوب اراك، تلاشهاي زيادي به عمل آورده و مقرر گرديد بخشي از اين اقدامات از محل اين كمكها و بخش ديگري نيز توسط شهرداری سرمایه گذاری و به مرحله اجرا درآيد. در راستاي رفاه عمومي و گسترش فضاي سبز و سرعت در اجراي پروژه هاي شهري براي سرعت عبور و مرور و پالايش هواي شهر، با پيگيريهاي بعمل آمده در سالهاي 1383 لغایت سالجاری دهها  ميليارد  ريال از طريق شوراي برنامه ريزي و توسعه و مازاد درآمد استان به پروژه هاي تكميل بلوار دانشگاه، تكميل كمربندي شمالي اراك، تكميل ادامة خيابان جهاد، مناسب سازي تردد معلولين، تكميل بوستانهاي شهيد باهنر- اميركبير- سردشت- معلم- انتهاي خيابان امام، ايجاد پله برقي عابرين، ساماندهي وروديهاي اراك از مسيرهاي ملاير و فراهان، تجهيز پايگاهها و ايستگاههاي آتش نشاني  اختصاص و به شهرداري اراك پرداخت گرديد. (لازم به ذكر است كه اداره كل راه و ترابري نيز در بهسازي بخشي از كمربندي شمالي فعلي اراك اقداماتي انجام داده كه در جاي خود بحث مي شود.)