برادر ارجمند جناب آقای دکتر علی لاریجانی

ریاست محترم مجلس شورای اسلامی

 

       در پی اعلام آلودگی برنجهای وارداتی به کشور و پیگیری موضوع توسط حضرتعالی و همچنین حساسیت اعضای کمیسیون و پیرو جلسة مورخ 21/5/1388، مجدداً  کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در روز دوشنبه مورخ 6/7/1388 و با حضور مسئولین دستگاههای اجرایی ذیربط، جلسة رسیدگی به موضوع تشکیل داده و به بررسی کلیة جوانب آن پرداخت.

       اینک ضمن شرح مختصری از روند بررسیهای به عمل آمده، نتایج حاصله را به شرح زیر اعلام می دارد:

1-      پس از اعلام خبر آلودگی برنجهای وارداتی به فلزات سنگین از جمله «آرسنیک»، « سرب»، « جیوه» و «کادمیوم» از سوی اداره کل استاندارد استان تهران، بلافاصله و با فوریت جلسه ای با حضور مسئولان و نمایندگان تام الاختیار وزارتخانه های بازرگانی، جهاد کشاورزی، بهداشت- درمان و آموزش پزشکی، سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سازمان گمرک ایران و همچنین نمایندگان مرکز پژوهشها و اعضای کمیسیون تشکیل و به بررسی موضوع و ابعاد آن پرداخته شد. مباحث مطروحه در این جلسه ضبط و کلیة مستندات مباحث این گزارش در کمیسیون و برخی از مستندات نیز ضمیمة این گزارش می باشد.

2-     در جلسه از مسئولان حاضر سؤالاتی پیرامون موضوع واردات برنج و موضوع آلودگیهای ادعا شده و روش اجرایی ترخیص برنجها سؤال شد که مسئولان دستگاهها به شرح زیر پاسخ دادند:

الف- رئیس کل گمرک ایران (آقای اردشیرمحمدی) معتقد است که هیچگونه دخل و تصرفی در مشخصات کالاهای وارداتی نداشته و فقط بررسی اسناد را به انجام می رساند تا کالاها مطابق اسناد ثبت سفارش باشد و سپس در خصوص اقلام خوراکی و غذایی با دریافت سه فقره گواهی سلامت از وزارت جهاد کشاورزی(سازمان حفظ نباتات یا سازمان دامپزشکی حسب مورد)، ادارات کل استاندارد و تحقیقات صنعتی محل در خصوص استاندارد بودن کالاها و دانشگاههای علوم پزشکی محل در خصوص سلامت مواد غذایی از جمله در بحث فلزات سنگین، اقدام به ترخیص کالا و دریافت حقوق دولتی می نماید.

این سازمان اعلام نمود که از ابتدای سال 88 تا تاریخ 31/6/88 و بر اساس همین روال، به میزان 803211 تن برنج خارجی ترخیص شده و گواهیهای مربوطه را نیز اخذ نموده است. حتی پس از اعلام موضوع آلودگی فلزات سنگین، هیچیک از مراجع سه گانه فوق الاشاره اقدامی در زمینة ممنوعیت ورود برنج ننموده و تا روز گذشته نیز طبق روال قبل، ترخیص برنجهای خارجی وارده به گمرکات ایران ادامه داشته است.

 ب- معاون وزیر بازرگانی (آقای دکتر شجاع الدین بازرگانی) اعلام کرد که در شش ماه اول سال 1388 اقدام به ثبت سفارش واردات برنج خارجی به میزان 1100000 (یک میلیون و یکصد هزار)تن نموده ایم که در فرآیند اجرایی این اقدام، هیچگونه شرطی در خصوص کیفیت سلامت برنجهای وارداتی از جهت عاری بودن از آلودگی به فلزات سنگین در اسناد منضم به ثبت سفارش ننموده و علت این امر را نبود استاندارد اجباری و یا عدم اعلام آن از ناحیة وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی می داند و بدین ترتیب معتقد است که در ترخیص ارقام برنج ورودی به گمرکات کشور، نمیتوان هیچگونه شرط اضافی مجدد را اعمال و از ترخیص کالا جلوگیری نمود و این امر را مستند به بند «ز» ماده 33 قانون برنامة چهارم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می داند. وی معتقد است که حتی اگر به دلایلی همچون موضوع آلودگی بخواهیم جلوی واردات را بگیریم، از این نگران هستیم که وارد کننده به دادگاه شکایت کند و حقوق قانونی خود را مطالبه کند و لذا ما فقط با تعرفه و مشخصات ظاهری ثبت شده در اسناد با موضوع واردات کار می کنیم.

 از سوی دیگر این وزارتخانه سرانة مصرف برنج کشور را  محاسباتی ندانسته و آنرا از جمله مقولات  کشفی قلمداد کرده و معتقد است بایستی از طریق جمع بین واردات برنج بر طبق آمار گمرگ کشور و میزان تولید برنج داخلی بدست آورد و لذا بر اساس این روش، سرانة مصرف برنج کشور را معادل 5/45 کیلوگرم تعیین نموده در نتیجه میزان کسری برنج کشور را حدود 1200000 تن می داند و برای آن ثبت سفارش صادر نموده است.

از سوی دیگر،  وزارت جهاد کشاورزی، سرانة مصرف برنج کشور را معادل 5/36 کیلوگرم می داند که بر طبق فرمول زیر محاسبه می گردد:

72700000 (نفرجمعیت ایران )*یک وعده در روز*100 گرم برنج*365 روز= 2653550 تن میزان برنج مورد نیاز سالانه

       اگر این فرمول محاسبه برای تأمین برنج مورد نیاز کشور را در نظر بگیریم و برنج سفید تولیدی سال 1388 را بر طبق برآورد وزارت جهاد کشاورزی حدود 2350000 تن محاسبه نماییم، میزان کسری برنج مورد نیاز مردم معادل حدود 560000 تن خواهد شد. وقتی از وزارت بازرگانی سؤال می شود که دلیل ثبت سفارش بیش از دو برابر نیاز کشور به واردات برنج چیست؟ مجدداً به بند «ز» ماده 33 قانون برنامه اشاره و اعلام می دارد که این وزارتخانه حق ایجاد ممانعت در واردات و ایجاد انحصار ندارد و نمی تواند بجز مکانیسم تعرفه ای از مکانیسمهای دیگر استفاده نماید. علاوه برآن از دیدگاه وزارت بازرگانی اقدام به ثبت سفارش به معنای واردات نیست و فرض را بر این می داند که حدود 50 درصد این اشخاص اقدام به واردات نخواهند کرد. اما بر اساس آمار ارائه شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران در شش ماهة اول سال 1388، حدود 803211(هشتصد و سه هزار و دویست و یازده) تن برنج خارجی به کشور وارد شده که در واقع نقض فرضیة وزارت بازرگانی می باشد.

شایان ذکر است که طبق آمار ارائه شده از سوی گمرک، بجز شرکت تعاونیهای مرز نشینان شهرهای مرزی، برخی وارد کنندگان عمده برنج خارجی با منشاء هند عبارتند از:

شرکت پدرام تجارت امین- محسن زینلی سربیشه- محمد مخدومی شربیانی- هاشم حمودی- بازرگانی آتشگاه زاگرس- بدر دریابان- پارس نیکا- جهان پلیمر- رحیم عشایری- شرکت محسن فراز آسمان- شرکت ارم نگین البرزان- شرکت ایران گارمنت- شرکت بازار مبل خاورمیانه- شرکت بازرگانی سیما بلوره مروارید- شرکت صعود گستر آسیا- شهاب شریفی نژاد- عباس عامری- فریبا فتاحی زاده- قوام پورعلی- محمدرضا امیر ریاحی- مهدی شموسی  

ج- مدیرکل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان تهران (آقای مهندس مهدی پورهاشم) معتقد است که بر اساس مواد 3 و 4 قانون تشکیل و اساسنامة سازمان، و پس از انتشار برخی اخبار در جراید مبنی بر وجود آلودگی احتمالی، اقدام به بررسی موردی اقلامی از برنج خارجی با روش تصادفی خرید از بازار خرده فروشی تهران نموده و در آزمایشات خود به این نتیجه رسیده که 13 مارک برنج خارجی با منشاء کشور هندوستان، تماماٌ آلوده به فلزات سنگین بوده و در 3 مورد، آلودگی در حد بحرانی می باشد.

گرچه تعمیم این بحث به کل واردات صورت پذیرفته از کشور هندوستان از نگاه آماری مورد مناقشه می باشد، اما آنچه مسلم است اولاٌ این برنجها در معرض فروش قرار دارد و مقادیر متنابهی از آن نیز به خانوارها فروخته شده و ثانیاٌ بر اساس نظر کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی حاضر در جلسه، بدلیل آنکه تمامی برنجهای عرضه شده با مارکها و عناوین متفاوت، یک نوع برنج هندی با کد « پوسا 1121»  می باشند که از کشورهای هندوستان، پاکستان، افغانستان و امارات متحده عربی به کشور وارد شده است. لذا با این توصیف، تعمیم آزمایشات به کل واردات این برنج خیلی دور از واقعیت نیز نمی باشد.

د- رئیس سازمان حفظ نباتات وزارت جهاد کشاورزی (آقای مهندس همایون دارابی) معتقد است که از نگاه استانداردهای این سازمان، این برنجها فاقد هرگونه آلودگی به آفات نباتی بوده و از نظر این سازمان جدای از میزان و حجم و ضرورت واردات این مقدار برنج، واردات برنجها بلامانع می باشد.

د- رئیس سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی کشور(آقای دکتر نظام الدین برزگری) معتقد است که در عین حالی که آزمایشات انجام شده توسط اداره کل استاندارد تهران را نمی توان رد کرد، ولی این نکته را باید تأکید کرد که اولاٌ برای اثبات و یا رد نهایی موضوع آلودگی، نیاز به آزمایشات بر روی نمونه های بیشتری از مبداء گمرکات و شهرستانهای مختلف می باشد و ثانیاٌ تا زمانی که استاندارد مورد نظر از جمله استاندارد مجاز میزان آرسنیک در کالاهایی چون برنج در شورای عالی استاندارد به عنوان استاندارد اجباری مصوب نشود، نمی تواند صرفاٌ با آزمایشاتی از این نوع با واردات کالاها مخالفت نماید!!!؟؟

مجدداٌ از ایشان سؤال شد که با توجه به ماده3 قانون سازمان استاندارد که آزمایشگاههای مؤسسات استاندارد و همچنین آزمایشگاههای مورد تأیید این سازمان را مرجع قلمداد نموده و اداره کل تهران نیز اعلام نظر مبنی بر آلودگی به فلزات سنگین نموده، چرا ترخیص این برنجها به صورت موقت و تا تعیین تکلیف متوقف نشده، اظهار داشت: ما تا تصویب استاندارد اجباری در شورای عالی استاندارد (موضوع ماده 6 قانون فوق الاشاره)حق هیچ کاری را نداریم.

هـ- مدیرکل نظارت بر مواد غذایی وزارت بهداشت- درمان و آموزش پزشکی (آقای دکتر هدایت حسینی ) اعلام نمود که اساساٌ در بحث واردات کالاها و مواد غذایی، تعیین میزان آرسنیک در برنامة آزمایشات دانشگاههای علوم پزشکی ما نبوده و هیچگونه استانداردی اجباری در این خصوص را نیز نداشته و عملاٌ تاکنون گواهی های اعلامی به گمرک، بدون این ملاحظه صورت گرفته و فقط در دانشگاههای علوم پزشکی هرمزگان، اهواز، بوشهر، مشهد و زاهدان، موارد استاندارد 127 مربوط به شکستگی دانه، آفت زدگی، سموم قارچی، آفلاتوکسین و سایر توکسینها، سرب و کادمیوم و آلودگیهای میکروبی و کپک را اندازه گیری می نموده ایم و از نظر آفت کشها نیز گواهی کشور مبدأ را دریافت می کردیم و بنابراین از نظر ما این برنجها فاقد آلودگی به فلزات سنگین می باشند. و تا زمانی که استاندارد اجباری دیگری از جمله میزان آرسنیک به ما ابلاغ نگردد، وظیفه ای برای کنترل آن نداریم. گرچه پس از اعلام آلودگی و مباحث اخیر، به دانشگاهها اعلام کرده ایم به این موضوع نیز توجه کنند.!!!!؟؟؟

       از مدیرکل نظارت بر مواد غذایی وزارت بهداشت- درمان و آموزش پزشکی (آقای دکتر هدایت حسینی) سؤال شد که با توجه به اینکه شما آزمایش میزان آرسنیک را انجام نمی دهید، چرا به سرکار خانم مرضیه وحید دستجردی وزیر بهداشت-درمان و آموزش پزشکی اطلاعات غلط داده که ایشان در مصاحبة خود اعلام کند:

« وزارت بهداشت و درمان تمامی برنجهای غیر استاندارد اعلام شده را مورد آزمایش و بررسی قرار داده است و در هیچیک از برنجها هیچگونه آلودگی مبنی بر آرسنیک، فلزات سنگین و غیره دیده نشده است.     خبرگزاری برنا- 1/7/88)

که آقای مدیرکل هیچ پاسخ روشنی نداشتند.

       همچنین از مدیرکل نظارت بر مواد غذایی سؤال شد که پس از اعلام نظر یک مرجع رسمی (اداره کل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان تهران) مبنی بر وجود آلودگی، چرا تا تعیین تکلیف موضوع، جلوی واردات را نگرفتید؟ که ایشان اظهار داشتند تا استانداردهای اجباری رسماٌ به ما از سوی دولت و یا مراجع ذیربط ابلاغ نشود، نمی توانیم جلوی واردات اینگونه کالاها را بگیریم.!!!؟؟

3-     پس از این مباحث مقرر گردید برای قطعی شدن موضوع؛

الف- کارگروهی چهار نفره متشکل از نمایندگان تام الاختیار وزارتخانه های بازرگانی، جهاد کشاورزی، بهداشت- درمان و آموزش پزشکی، سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران با جمع آوری 100 نمونه از سطح کشور و مبداء گمرکات و با نظارت کامل، مجدداٌ در آزمایشگاه مرجع سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به بررسی پرداخته و ظرف یک هفته نتایج حاصله را به کمیسیون گزارش نمایند.

ب- تا تعیین تکلیف موضوع و بحث در کمیسیون و ارائة صورتجلسات امضاء شده توسط کارگروه چهار نفره و قانع شدن کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی هیچگونه اعلام عمومی صورت نپذیرد.

ج- تا تعیین استاندارد اجباری و تصویب آن در شورای عالی استاندارد، برنجهای موجود در گمرکات کشور مورد آزمایش قرار گرفته و برای آرسنیک، استانداردی معادل 50 درصد استاندارد مجاز سرب (یعنی معادل یکدهم بر میلیون ppm  1/0 )در نظر گرفته شود.

4-     پس از پایان یک هفته، رئیس سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تماس گرفته و با توجه به زمان بر بودن آزمایشات، تقاضای تمدید زمان به ده روز را داشت که موافقت شد.

5-     متأسفانه علیرغم مصوبات کمیسیون، شاهد بودیم که ایشان و معاون غذا و داروی وزیر بهداشت- درمان و آموزش پزشکی در اخبار سراسری مورخ 18/7/88 تلویزیون و پس از برگزاری جلسه ای در دفتر معاون وزیر بازرگانی (آقای مفتح) و تهیة بیانیة نهایی مبنی بر عدم آلودگی برنجها، مصاحبه ای انجام داده و اعلام نمودند نمونه بررسی و به نتیجه رسیدیم که هیچ آلودگی فلزات سنگین در برنجهای وارداتی وجود ندارد.

 

« نتیجه گیری »

 

       بررسی های مفصل انجام شده و ملاحظة مدارک ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در زمینه آزمایشات مجدد و سایر مدارک موجود، تناقضات بیشماری را ایجاد نموده که ذیلاٌ به برخی از آنها پرداخته می  شود که به نظر کمیسیون ابهامات موجود نه تنها برطرف نگردیده، بلکه ابهامات و مسائل جدیدی نیز ایجاد نموده است که به نظر می رسد باید به این موارد به صورت جدی پرداخته و پیگیری های لازم صورت پذیرد:

1-       از تاریخ تیرماه سال 1388 تا 28/6/88، حداقل هفت مورد اظهار نظر از سوی اعضای هیأت علمی دانشگاهها و صاحب نظران از دستگاههای مختلف از جمله مؤسسه تحقیقات برنج و سازمان جهاد کشاورزی مازندران در خصوص وجود آلودگی در برنجهای وارداتی با منشاء کشور هندوستان مطرح شد. (پیوست 1)

2-     متعاقب این اظهارات، اداره کل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان تهران حسب وظیفة قانونی به موضوع رسیدگی و پس از انجام آزمایشات، اظهار نظر نموده و آلودگی حداقل 13 مارک موجود برنج هندی در بازار را تأیید و 3 مورد را با آلودگی بحرانی اعلام و در تاریخ 28/6/88 اطلاع رسانی برای عموم را انجام داد. (پیوست 2)

3-     در تاریخ 29/6/88 مدیرکل نظارت بر مواد غذایی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (آقای دکتر هدایت حسینی) در مصاحبه با خبرگزاری فارس اعلام می کند که به علت نبود استاندارد ملی برنج در کشور، ممکن است برنجهای وارداتی دارای آلودگیهای کنترل نشده باشند و قول بررسی و رسیدگی می دهد. معنای این سخنان این است که وزارت بهداشت درمان تا این تاریخ آلودگی فلزات سنگینی چون جیوه و آرسنیک را بررسی نمی کرده است. ( پیوست 3)

4-     در تاریخ 1/7/88 سرکار خانم مرضیه وحید دستجردی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مصاحبه با خبرگزاریها اظهار می دارد که « وزارت بهداشت و درمان تمامی برنجهای غیر استاندارد اعلام شده را مورد آزمایش و بررسی قرار داده است و در هیچیک از برنجها هیچگونه آلودگی مبنی بر آرسنیک، فلزات سنگین و غیره دیده نشده است.» (پیوست 4)

5-     در تاریخ 4/7/88 آقای دکتر مرتضی پیرعلی مدیرکل آزمایشگاههای کنترل غذا و داروی وزارت بهداشت در مصاحبه ای اعلام می کند که تاکنون میزان جیوه و آرسنیک را ارزیابی نکرده اند و این نقض سخنان وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می باشد. (پیوست شماره 5)

6-     در تاریخ 1/7/88 و در اخبار 30/20 شبکه 2 سیما گزارشی پخش می شود که در آن گزارش، رئیس مؤسسه تحقیقات کشاورزی ایالت پنجاب هندوستان به آلوده بودن برنجها به فلزات سنگین اذعان می کند.

7-     در تاریخ 7/7/88 روزنامه ایران از قول آقای عباس زارع نژاد مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت می نویسد که « هندی ها دروغ می گویند. برنج هندی آلودگی ندارد.!!!!؟؟»

8-    در تاریخ 6/7/88 مدیرکل نظارت بر مواد غذایی در کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی اذعان می کند که تاکنون آزمایش جیوه و آرسنیک انجام نداده اند و در مقابل واکنش اعضای کمیسیون که چرا به وزیرتان اطلاعات غلط می دهید، سکوت می کند.

9-     در تاریخ 7/7/88 شرکت بین المللی بازرسی کالای تجاری IGI (وابسته به وزارت بازرگانی) آلودگی بر روی نمونه ارسالی را تأیید می کند. (پیوست 6)

10-    در تاریخ 14/7/88 پژوهشکده علوم هسته ای سازمان انرژی هسته ای نتایج آزمایشات بر روی نمونه برنجهای ارسالی را اعلام و آلودگی فلزات سنگین را تأیید می کند. (پیوست 7)

11-    در گزارشات ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد آمده است که بجای 100 نمونه برنج 67 نمونه آزمایش گردیده که این موضوع خلاف مصوبات کمیسیون کشاورزی بوده است. همچنین مقرر بوده که نمونه ها از سراسر کشور و انبارهای گمرکات تهیه گردد که متأسفانه صرفاٌ از بازار مولوی تهران خریداری و آزمایش شده است. (پیوست 8)

12-   در گزارشات ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد مضبوط است که در روش آزمایشات انجام شده بر روی نمونه ها فی مابین نماینده استاندارد و نماینده بهداشت و درمان هیچگونه توافقی نبوده و اجماعی صورت نپذیرفته است. (پیوست 8)

13- در گزارشات ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد میزان تعریف شده برای استاندارد آرسنیک مغایر میزان اعلام شده در کمیسیون و همچنین استانداردهای جهانی است و بدین ترتیب نتیجه گیری کرده اند که برنجها آلوده نیست. (پیوست 8)

14- بر اساس مصوبات کمیسیون کشاورزی، مقرر بود کارگروهی چهار نفره از وزارتخانه های مرتبط که در ابتدای این گزارش قید گردیده در حین آزمایشات حضور داشته باشند و بر روند آن نظارت کنند که چنین اتفاقی نیفتاده و در گزارشات ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد صورتجلساتی با امضای چهار دستگاه اجرایی وجود ندارد. (پیوست 8)

15- بر اساس مصوبات کمیسیون کشاورزی مقرر بود مطابق ماده 3 قانون استاندارد، آزمایشات در آزمایشگاههای سازمان استاندارد به انجام برسد ولی مجدداٌ به وزارت بهداشت منتقل می شود و این در حالی است که در گزارشات ارسالی از سوی رئیس سازمان استاندارد کالیبره نبودن دستگاههای وزارت بهداشت محل مناقشه در صورتجلسات است. (پیوست 8)

16-   بر اساس گزارش آژانس استانداردهای غذایی انگلیس، دولت انگلیس واردات برنج پوسا 1121 را به دلیل آلودگیها ممنوع کرده است. (پیوست 9)

17- به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از روزنامه اکونومیک تایمز هند، ایرانی ها با واردات 3/1 میلیون تنی برنج پوسا 1121 (تحت عنوان باسماتی)، برنج هندی را گرانتر از همه جای دنیا خرید می کنند و اصلاٌ قدرت چانه زنی در برابر بازرگانان هندی را ندارند.... و بازار برنج هند از تارائوری به تهران نقل مکان کرده است. (پیوست 10)

18- در تاریخ 2/7/88 سایت تابناک اعلام می کند که روسها هم به برنج هندی اعتراض کردند. (پیوست 11)

 

همانگونه که قبلاٌ نیز ذکر گردید، کمیسیون با این اوصاف نه تنها قانع نشد، بلکه با ابهامات بیشتری روبرو گردید. علی هذا با توجه به مباحث فوق الذکر، تقاضا دارد هرگونه اقدامی را که مصلحت می دانید امر به ابلاغ فرمائید.

 

 

                                                                           عباس رجائی

                                                                       رئیس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی

                                                                       10/8/1388